2006/Apr/16

อาณาจักรศรีวิชัย

จุดเริ่มต้นของชื่ออาณาจักรศรีวิชัยมาจากการอ่านศิลาจารึกหลักที่ 23 ซึ่งมีศักราชกำกับว่าปีพุทธศักราช 1318 ที่พบทางภาคใต้ของประเทศไทยในเขตจังหวัดนครศรีธรรมราชหรือสุราษฎร์ธานี จารึกมีข้อความที่กล่าวถึง พระเจ้ากรุงศรีวิชัย และเมื่อนำไปประกอบกับบันทึกของภิกษุอี้จิง (I-Ching) ซึ่งได้ได้เดินโดยทางเรือจากเมืองกวางตุ้งมาศึกษาพระธรรมวินัยในปี พ.ศ.1214 ได้กล่าวถึงเมื่อเดินทางเรือมาได้ 20 วัน ได้แวะอาณาจักรโฟชิ (Fo-Shih) ท่านได้แวะศึกษาไวยากรณ์ภาษาสันสกฤตอยู่ 6 เดือนก่อนที่จะเดินทางไปอินเดีย หลังจากศึกษาที่อินเดียอยู่ 10 ปี ได้กลับมาที่โฟชิอีกครั้ง ซึ่งขณะนั้นได้กลายเป็นอาณาจักร ชิลิโฟชิ (Shih-li-Fo-Shih) ไปแล้ว ศาสตราจารย์ ยอร์จ เซเดย์ สรุปว่าอาณาจักรเชลิโฟชิ ก็คือ อาณาจักรศรีวิชัยอันเป็นอาณาจักรหนึ่งที่มีอำนาจทางการเมืองมั่นคง มีอาณาเขตกว้างขวางครอบคลุมหมู่เกาะต่าง ๆ บริเวณตอนใต้ของคาบสมุทรมาเลย์ ตลอดขึ้นมาถึงดินแดนบางส่วนของคาบสมุทร โดยมีศูนย์กลางการปกครองอยู่ที่เมืองปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย

นักโบราณคดีหลายท่านมีความเห็นสอดคล้องกับศาสตราจารย์ยอร์จ เซเดย์ เนื่องจากได้พบศิลาจารึก 8 หลักบนเกาะสุมาตรา มีอยู่ 2 หลัก กำหนดอายุในช่วงเดียวกับการเดินทางมาถึงของภิกษุอี้จิง อย่างไรก็ตามนักวิชาการ เช่น ราเมชจันทร์ มาชุมดาร์ ควอริทช์-เวลส์ และหม่อมเจ้าจันทร์จิรายุ รัชนี มีความเห็นว่าศูนย์กลางของ ศรีวิชัยควรจะอยู่บนคาบสมุทรมาเลย์ โดยเฉพาะหม่อมเจ้าจันทร์จิรายุ รัชนี มีความเห็นว่า จารึกที่กล่าวถึงอาณาจักรศรีวิชัยที่พบที่ไชยา สุราษฎร์ธานี นั้น เป็นจารึกภาษาสันสกฤตซึ่งตรงกับบันทึกของภิกษุอี้จิง ในขณะที่จารึกที่พบบนเกาะสุมาตราเป็นภาษามลายูโบราณ และเมื่อพิจารณาถึงการเดินเรือเพียง 20 วัน ของภิกษุอี้จิงควรถึงแค่เมืองไชยา สุราษฎร์ธานี และคงไม่ผ่านเส้นศูนย์สูตรไปถึงเกาะสุมาตรา รวมทั้งทางภาคใต้ของประเทศไทยก็ได้พบโบราณวัตถุ โบราณสถาน ซึ่งมีลักษณะที่เรียว่า ศิลปกรรมแบบศรีวิชัย กำหนดอายุในช่วงระหว่างพุทธศตวรรษที่ 13-18

ลักษณะศิลปะแบบศรีวิชัยส่วนมากเป็นศิลปะที่เกี่ยวเนื่องกับพระพุทธศาสนา ลัทธิมหายาน จึงมักพบพระรูปพระโพธิสัตว์ เช่น พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร พระศรีอาริยเมตไตรยโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ไวโรจนะ และศิลปะวัตถุที่เกี่ยวเนื่องกับศาสนาพราหมณ์ในลัทธิไวษณพนิกาย นอกจากนั้นยังพบร่องรอยของสถาปัตยกรรมตลอดจนโบราณสถานในช่วงระยะเวลาเดียวกันนี้ ทั้งในปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา และคาบสมุทรมาเลย์ทางภาคใต้ของประเทศไทย

อย่างไรก็ตามปัญหาเกี่ยวกับอาณาจักรศรีวิชัยที่ยังเป็นประเด็นของการศึกษาค้นคว้าจาก นักวิชาการยังมีข้อถกเถียงกัน 2 ประเด็นที่สำคัญคือ

1. รูปแบบทางการเมือง เมืองต่าง ๆ บนคาบสมุทรหรือหมู่เกาะต่างมีพัฒนาการและมีความสัมพันธ์ทางสังคม เศรษฐกิจและการเมือง ในลักษณะที่เป็นสมาพันธรัฐ ที่มีศูนย์กลางของอำนาจที่เปลี่ยนไปตามการผันแปรทางการเมืองและเศรษฐกิจ

2. รูปแบบทางศิลปวัฒนธรรม เมืองต่าง ๆ เหล่านี้มีวัฒนธรรมร่วมกัน คือ การนับถือพุทธศาสนาลัทธิมหายาน ซึ่งแสดงออกด้วยรูปแบบที่เรียกว่า ศิลปกรรมแบบศรีวิชัย

จากหลักฐานทางโบราณคดีที่พบโดยกว้างจากปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา อินโดนีเซีย มาจนถึงคาบสมุทรมาเย์และทางภาคใต้ของประเทศไทย ได้มีข้อสรุปเกี่ยวกับศรีวิชัยคือ ศรีวิชัย ไม่ใช่ชื่ออาณาจักรที่มีศูนย์กลางของอำนาจในทางการเมืองและควบคุมเศรษฐกิจอยู่เมืองใดเมืองหนึ่งเพียงแห่งเดียว แต่ศรีวิชัยเป็นชื่อกว้าง ๆ ทางศิลปะ และวัฒนธรรมของบ้านเมืองที่เป็นศูนย์กลางทางการค้าทางทะเลแถบคาบสมุทร กลุ่มบ้านเมืองหรือแว่นแคว้นต่าง ๆ เหล่านี้มีวัฒนธรรมร่วมกันคือ การนับถือพุทธศาสนามหายานและมีรูปแบบศิลปกรรมแบบศรีวิชัยเช่นเดียวกัน แว่นแคว้นและบ้านเมืองทั้งบนผืนแผ่นดินใหญ่และหมู่เกาะเกี่ยวข้องกันในลักษณะของสหพันธรัฐที่มีศูนย์กลางอำนาจเปลี่ยนแปลงไปตามความผันแปรทางเศรษฐกิจ

ความสำคัญของศรีวิชัยที่ปรากฏจากจดหมายเหตุของจีนสมัยราชวงศ์ถังคือเป็นศูนย์กลางการค้าขายสินค้าข้ามสมุทรทางฝั่งทะเลตะวันตกและตะวันออก ผ่านช่องแคบมะละกา ดังนั้นจึงได้พบ ลูกปัดจากดินแดนทางตะวันตกและเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์ถัง ซึ่งพบเรื่อยลงมาทั้งที่เกาะสุมาตราและทางภาคใต้ของประเทศไทย แต่ในที่สุดความรุ่งเรื่องทางการค้าของศรีวิชัยก็ลดลงเมื่อจีนได้พัฒนาเรือที่ค้าขายและทำการค้าขายโดยตรงกับบ้านเมืองที่อยู่ชายฝั่งทะเลตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 16 และการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ได้ทำให้เมืองทางแถบคาบสมุทรทางภาคใต้ของประเทศไทยรุ่งเรืองขึ้นอีกครั้งหนึ่ง

สำหรับทางภาคใต้ของประเทศไทย พบหลักฐานทางโบราณคดีที่เป็นบ้านเมืองและแคว้นหรือรัฐร่วมสมัยอาณาจักรศรีวิชัยคือ (สุจิตต์ วงษ์เทศ และคณะ, 2531 : 58-70) แคว้นไชยา มีขอบเขตตั้งแต่อำเภอท่าชนะ อำเภอไชยา อำเภอเมือง และอำเภออื่น ๆ ในเขตจังหวัดสุราษฎร์ธานี มีไชยาเป็นศูนย์กลาง พบศาสนสถานและศิลปกรรมหลายแห่ง เช่น ที่วัดแก้วไชยา พระพุทธรูปและพระพิมพ์ต่าง ๆ แคว้นนครศรีธรรมราช มีขอบเขตในเขตจังหวัดนครศรีธรรมราช ชื่อที่ปรากฏตามหลักฐานและเอกสารต่าง ๆ คือ ตามพรลิงค์ แคว้นสทิงพระมีขอบเขตจากบริเวณรอบทะเลสาบสงขลาถึงจังหวัดพัทลุง พบร่องรอยโบราณศิลปวัตถุสถานที่นับถือศาสนาพราหมณ์และพุทธศาสนา แคว้นปัตตานี มีขอบเขตครอบคลุมพื้นที่จังหวัดปัตตานีและจังหวัดยะลา พบร่องรอยเมืองท่าที่สำคัญคือตรังและเมืองตะกั่วป่า

จุดเริ่มต้นของชื่ออาณาจักรศรีวิชัยมาจากการอ่านศิลาจารึกหลักที่ 23 ซึ่งมีศักราชกำกับว่าปีพุทธศักราช 1318 ที่พบทางภาคใต้ของประเทศไทยในเขตจังหวัดนครศรีธรรมราชหรือสุราษฎร์ธานี จารึกมีข้อความที่กล่าวถึง พระเจ้ากรุงศรีวิชัย และเมื่อนำไปประกอบกับบันทึกของภิกษุอี้จิง (I-Ching) ซึ่งได้ได้เดินโดยทางเรือจากเมืองกวางตุ้งมาศึกษาพระธรรมวินัยในปี พ.ศ.1214 ได้กล่าวถึงเมื่อเดินทางเรือมาได้ 20 วัน ได้แวะอาณาจักรโฟชิ (Fo-Shih) ท่านได้แวะศึกษาไวยากรณ์ภาษาสันสกฤตอยู่ 6 เดือนก่อนที่จะเดินทางไปอินเดีย หลังจากศึกษาที่อินเดียอยู่ 10 ปี ได้กลับมาที่โฟชิอีกครั้ง ซึ่งขณะนั้นได้กลายเป็นอาณาจักร ชิลิโฟชิ (Shih-li-Fo-Shih) ไปแล้ว ศาสตราจารย์ ยอร์จ เซเดย์ สรุปว่าอาณาจักรเชลิโฟชิ ก็คือ อาณาจักรศรีวิชัยอันเป็นอาณาจักรหนึ่งที่มีอำนาจทางการเมืองมั่นคง มีอาณาเขตกว้างขวางครอบคลุมหมู่เกาะต่าง ๆ บริเวณตอนใต้ของคาบสมุทรมาเลย์ ตลอดขึ้นมาถึงดินแดนบางส่วนของคาบสมุทร โดยมีศูนย์กลางการปกครองอยู่ที่เมืองปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย

นักโบราณคดีหลายท่านมีความเห็นสอดคล้องกับศาสตราจารย์ยอร์จ เซเดย์ เนื่องจากได้พบศิลาจารึก 8 หลักบนเกาะสุมาตรา มีอยู่ 2 หลัก กำหนดอายุในช่วงเดียวกับการเดินทางมาถึงของภิกษุอี้จิง อย่างไรก็ตามนักวิชาการ เช่น ราเมชจันทร์ มาชุมดาร์ ควอริทช์-เวลส์ และหม่อมเจ้าจันทร์จิรายุ รัชนี มีความเห็นว่าศูนย์กลางของ ศรีวิชัยควรจะอยู่บนคาบสมุทรมาเลย์ โดยเฉพาะหม่อมเจ้าจันทร์จิรายุ รัชนี มีความเห็นว่า จารึกที่กล่าวถึงอาณาจักรศรีวิชัยที่พบที่ไชยา สุราษฎร์ธานี นั้น เป็นจารึกภาษาสันสกฤตซึ่งตรงกับบันทึกของภิกษุอี้จิง ในขณะที่จารึกที่พบบนเกาะสุมาตราเป็นภาษามลายูโบราณ และเมื่อพิจารณาถึงการเดินเรือเพียง 20 วัน ของภิกษุอี้จิงควรถึงแค่เมืองไชยา สุราษฎร์ธานี และคงไม่ผ่านเส้นศูนย์สูตรไปถึงเกาะสุมาตรา รวมทั้งทางภาคใต้ของประเทศไทยก็ได้พบโบราณวัตถุ โบราณสถาน ซึ่งมีลักษณะที่เรียว่า ศิลปกรรมแบบศรีวิชัย กำหนดอายุในช่วงระหว่างพุทธศตวรรษที่ 13-18

ลักษณะศิลปะแบบศรีวิชัยส่วนมากเป็นศิลปะที่เกี่ยวเนื่องกับพระพุทธศาสนา ลัทธิมหายาน จึงมักพบพระรูปพระโพธิสัตว์ เช่น พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร พระศรีอาริยเมตไตรยโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ไวโรจนะ และศิลปะวัตถุที่เกี่ยวเนื่องกับศาสนาพราหมณ์ในลัทธิไวษณพนิกาย นอกจากนั้นยังพบร่องรอยของสถาปัตยกรรมตลอดจนโบราณสถานในช่วงระยะเวลาเดียวกันนี้ ทั้งในปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา และคาบสมุทรมาเลย์ทางภาคใต้ของประเทศไทย

อย่างไรก็ตามปัญหาเกี่ยวกับอาณาจักรศรีวิชัยที่ยังเป็นประเด็นของการศึกษาค้นคว้าจาก นักวิชาการยังมีข้อถกเถียงกัน 2 ประเด็นที่สำคัญคือ

1. รูปแบบทางการเมือง เมืองต่าง ๆ บนคาบสมุทรหรือหมู่เกาะต่างมีพัฒนาการและมีความสัมพันธ์ทางสังคม เศรษฐกิจและการเมือง ในลักษณะที่เป็นสมาพันธรัฐ ที่มีศูนย์กลางของอำนาจที่เปลี่ยนไปตามการผันแปรทางการเมืองและเศรษฐกิจ

2. รูปแบบทางศิลปวัฒนธรรม เมืองต่าง ๆ เหล่านี้มีวัฒนธรรมร่วมกัน คือ การนับถือพุทธศาสนาลัทธิมหายาน ซึ่งแสดงออกด้วยรูปแบบที่เรียกว่า ศิลปกรรมแบบศรีวิชัย

จากหลักฐานทางโบราณคดีที่พบโดยกว้างจากปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา อินโดนีเซีย มาจนถึงคาบสมุทรมาเย์และทางภาคใต้ของประเทศไทย ได้มีข้อสรุปเกี่ยวกับศรีวิชัยคือ ศรีวิชัย ไม่ใช่ชื่ออาณาจักรที่มีศูนย์กลางของอำนาจในทางการเมืองและควบคุมเศรษฐกิจอยู่เมืองใดเมืองหนึ่งเพียงแห่งเดียว แต่ศรีวิชัยเป็นชื่อกว้าง ๆ ทางศิลปะ และวัฒนธรรมของบ้านเมืองที่เป็นศูนย์กลางทางการค้าทางทะเลแถบคาบสมุทร กลุ่มบ้านเมืองหรือแว่นแคว้นต่าง ๆ เหล่านี้มีวัฒนธรรมร่วมกันคือ การนับถือพุทธศาสนามหายานและมีรูปแบบศิลปกรรมแบบศรีวิชัยเช่นเดียวกัน แว่นแคว้นและบ้านเมืองทั้งบนผืนแผ่นดินใหญ่และหมู่เกาะเกี่ยวข้องกันในลักษณะของสหพันธรัฐที่มีศูนย์กลางอำนาจเปลี่ยนแปลงไปตามความผันแปรทางเศรษฐกิจ

ความสำคัญของศรีวิชัยที่ปรากฏจากจดหมายเหตุของจีนสมัยราชวงศ์ถังคือเป็นศูนย์กลางการค้าขายสินค้าข้ามสมุทรทางฝั่งทะเลตะวันตกและตะวันออก ผ่านช่องแคบมะละกา ดังนั้นจึงได้พบ ลูกปัดจากดินแดนทางตะวันตกและเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์ถัง ซึ่งพบเรื่อยลงมาทั้งที่เกาะสุมาตราและทางภาคใต้ของประเทศไทย แต่ในที่สุดความรุ่งเรื่องทางการค้าของศรีวิชัยก็ลดลงเมื่อจีนได้พัฒนาเรือที่ค้าขายและทำการค้าขายโดยตรงกับบ้านเมืองที่อยู่ชายฝั่งทะเลตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 16 และการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ได้ทำให้เมืองทางแถบคาบสมุทรทางภาคใต้ของประเทศไทยรุ่งเรืองขึ้นอีกครั้งหนึ่ง

สำหรับทางภาคใต้ของประเทศไทย พบหลักฐานทางโบราณคดีที่เป็นบ้านเมืองและแคว้นหรือรัฐร่วมสมัยอาณาจักรศรีวิชัยคือ (สุจิตต์ วงษ์เทศ และคณะ, 2531 : 58-70) แคว้นไชยา มีขอบเขตตั้งแต่อำเภอท่าชนะ อำเภอไชยา อำเภอเมือง และอำเภออื่น ๆ ในเขตจังหวัดสุราษฎร์ธานี มีไชยาเป็นศูนย์กลาง พบศาสนสถานและศิลปกรรมหลายแห่ง เช่น ที่วัดแก้วไชยา พระพุทธรูปและพระพิมพ์ต่าง ๆ แคว้นนครศรีธรรมราช มีขอบเขตในเขตจังหวัดนครศรีธรรมราช ชื่อที่ปรากฏตามหลักฐานและเอกสารต่าง ๆ คือ ตามพรลิงค์ แคว้นสทิงพระมีขอบเขตจากบริเวณรอบทะเลสาบสงขลาถึงจังหวัดพัทลุง พบร่องรอยโบราณศิลปวัตถุสถานที่นับถือศาสนาพราหมณ์และพุทธศาสนา แคว้นปัตตานี มีขอบเขตครอบคลุมพื้นที่จังหวัดปัตตานีและจังหวัดยะลา พบร่องรอยเมืองท่าที่สำคัญคือตรังและเมืองตะกั่วป่า

ชื่อ: 
เว็บไซต์: 
คอมเมนต์:


smilebig smileopen-mounthed smileconfused smilesad smileangry smiletonguequestionembarrassedsurprised smilewinkdouble winkcry ???????????????   ??????????????????
smilebig smileopen-mounthed smileconfused smilesad smileangry smiletonguequestionembarrassedsurprised smilewinkdouble winkcry ???????????????

ขอบคุณรคะผู้จัดทำครับ ขอบคุณมาก
#1  by  นิพนธ์ วุฒิ (203.147.51.30) At 2006-07-27 11:24, 
อยากทราบเกี่ยวกับประวัติอาณาศรีวิชัย
#2  by  Rungnapa.mana (202.143.144.2) At 2006-07-27 14:13, 
อยากรู้เรื่องเกี่ยงกับประวัติอาณาจักศรีวิชัย 9hv'dkivpkdmik[fj;o
#3  by  rungnapa (202.143.144.2) At 2006-07-27 14:22, 
ขอบคุณมากคะ
#4  by  ภัทรสุดา (202.143.150.178 /172.16.40.25) At 2006-08-24 09:40, 
กรุณาอย่าหลอกตาผู้อื่นโดยการ ก๊อปปี้ซ้ำหลายๆครั้ง
#5  by  ผู้หวังดี (203.113.56.8) At 2006-08-24 22:07, 
อยากรู้เกี่ยวกับประติมากรรม
#6  by   (125.24.209.59) At 2006-09-09 13:33, 
ขอบคุณมากๆนะคะที่จัดทำขึ้นให้หนูได้อ่าน ก่อนสอบพรุ่งนี้ด้วย ขอบคุณมากๆคะ
#7  by  ข้าวฟ่าง (203.113.57.40) At 2006-09-21 21:06, 
ข้อมูลดีมาก
#8  by  ANN (61.19.73.106 /192.168.1.98, 61.19.73.106) At 2006-09-24 13:13, 
#9  by   (202.12.73.11 /unknown) At 2006-10-07 11:11, 
ขอบคุณคะที่มีความรู้ให้หนูอ่านคะ
#10  by   (202.12.73.11 /unknown) At 2006-10-07 11:13, 
ฟห
#11  by  ฟหห (124.121.72.170) At 2006-10-17 09:28, 
อยากเห็นแผนที่อณาจักศรีวิชัย
#12  by  สุริยา (58.10.234.125) At 2006-10-21 10:21, 
น่าเบื่อ
#13  by  ตาย (203.144.246.174) At 2006-11-08 15:30, 
คี้ด้กีรเสาเอดืทททททิ่สสสสสสสสสเเด่ ทิ กีรืทเส
#14  by  ตาย (203.144.246.174) At 2006-11-08 15:31, 
#15  by  คนสวยน้อยแต่นาน (203.154.49.42) At 2006-11-12 11:32, 
ขอบคุณนะที่ให้ข้อมูล
#16  by  คนน่ารัก (203.154.49.42) At 2006-11-12 11:34, 
Thank หลาย
#17  by  เติง (124.157.165.55) At 2006-11-12 12:03, 
อยากได้แผนที่อาณาจักรศรีวิชัยด้วย
แต่ได้ข้อมูลนี้ก็เป็นพระคุณหลายแล้ว
#18  by   (124.157.165.55) At 2006-11-12 12:12, 
ขอบคุณครับ เป็นการรวบรวมเนื้อหาทางประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจครับ
ผมจะแวะมาอ่านบ่อยๆครับ

ผมได้เก็บรวบรวมจากหนังสือเล่มนึงด้วยครับ
โดยขออนุญาตจากผู้เขียนนำลงไว้ในนี้
-ศรีวิชัย เจ้าแห่งทะเล และศิลป์ ศูนย์รวมพุทธศาสนา-
http://www.dhammachak.com/viewtopic.php?t=37&start=0
#19  by  นันทาริยา At 2006-11-12 13:41, 
ศรีวิชัย เจ้าแห่งทะเลและศิลป์ ศูนย์รวมพระพุทธศาสนา
http://www.dhammachak.com/viewtopic.php?t=37&start=0

ขออภัยที่โพสซ้ำนะครับ เมื่อกี้โพสลิงค์ไม่ได้ ^_^
#20  by  นันทาริยา At 2006-11-12 13:44, 
#21  by  นุ่น (210.86.222.179) At 2006-11-22 20:34, 
ต้องการรูปประกอบ...
#22  by  sai (203.156.26.241) At 2006-12-02 17:51, 
รบกวนด้วยฮะ
#23  by  sai (203.156.26.241) At 2006-12-02 17:52, 
#24  by   (203.172.176.137 /192.168.5.156) At 2006-12-17 10:33, 
มีน้อยเกินไปไม่มีหัวข้อทุกข้อรูปมีแค่รูปเดียวยังขาดเรื่องปัญหาและอุปสรรคของอาณาจักรศรีวิชัยไม่สามารถทำรายงานได้จึงไม่ภูมิใจเท่าไรเกิดอาการน้อยใจเล็กน้อยแต่ก็ขอบคุณที่ทำให้มีความรู้บ้าง(ตบหัวลูบหลัง)
#25  by  คนนามสกุลมนุษย์ (203.118.115.68) At 2006-12-23 17:59, 
อยากทราบของอาณาจักรอื่นๆบ้าง
#26  by  พี (202.28.27.3) At 2007-01-14 19:51, 
ขอบคุณคะ
#27  by  เนส (203.107.202.194) At 2007-01-16 11:27, 
อยากรู้จักตอนอาณาจักรศรีวิชัยและจุดเด่นของอาณาจักรศรีวิชัย
#28  by  ฟ้า (125.26.125.147) At 2007-02-10 09:47, 
#29  by  ปรมินทร์ รุ่งชลชวลิต (125.26.123.143) At 2007-02-12 21:16, 
#30  by  เกมส์+ปูน (124.121.2.61) At 2007-07-17 10:33, 
มีลิงค์ที่มีเนื้อหาที่เกี่ยวข้องมาขอแนะนำนะครับ
http://www.dhammachak.net/sajjachot.html
ในนี้มีเนื้อหา 3 เรื่อง
-จารึกอาณาจักรศรีวิชัย
-ศรีวิชัย กับพระแก้วมรกต
-สยำกุก-นครวัด กองทัพศรีวิชัย


และเกี่ยวกับข้อมูล อาณาจักรตามพรลิงค์
http://www.dhammachak.net/board/viewtopic.php?t=37
#31  by  นันทาริยา At 2007-07-17 15:14, 
ขอบคุณมากค่ะ จากใจจริง
#32  by  สวยค่ะ (125.27.105.115) At 2007-08-14 17:53, 
ข้อมูลน้อยไปค่ะquestion
#33  by  เกต (125.26.147.203) At 2008-01-10 12:22, 
#34  by   (124.120.209.95) At 2008-07-02 19:19, 
confused smile confused smile sad smile sad smile sad smile sad smile sad smile
#35  by   (118.174.16.140) At 2009-01-17 13:10, 
เอง
#36  by  อาม1/9 (115.67.132.78) At 2009-01-18 14:04, 
อยากรู้ว่าเจ้าเมืองเป็นใคร
#37  by  mam (125.26.99.137) At 2009-02-19 17:59, 
สรุปแล้วเจ้าเมืองเป็นใครคะ
big smile sad smile
#38  by   (125.26.99.137) At 2009-02-19 18:05, 
ค่ะดีค่ะและก็ขอบคุณมากๆด้วยbig smile
#39  by   (118.173.170.247) At 2009-05-30 12:13, 
cry question angry smile sad smile open-mounthed smile big smile angry smile question tongue cry
#40  by   (114.128.155.142) At 2009-07-27 19:11, 
big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile open-mounthed smile open-mounthed smile open-mounthed smile open-mounthed smile open-mounthed smile
#41  by   (114.128.155.142) At 2009-07-27 19:13, 
อยากให้เพิ่มรูปว่าอยู่ตรงไหนของประเทศembarrassed
#42  by   (119.31.102.74) At 2009-08-02 08:13, 
surprised smile surprised smile surprised smile surprised smile surprised smile surprised smile
#43  by   (125.24.78.6) At 2009-08-06 20:24, 
big smile open-mounthed smile open-mounthed smile confused smile sad smile question embarrassed surprised smile wink double wink cry
#44  by  milk (125.24.78.6) At 2009-08-06 20:24, 
question open-mounthed smile big smile
#45  by   (118.174.130.192) At 2009-08-17 20:37, 
question open-mounthed smile big smile
#46  by   (118.174.130.192) At 2009-08-17 20:37, 
sad smile sad smile embarrassed งงเงย
#47  by  23 (118.174.130.192) At 2009-08-17 20:45, 
อยากได้แผนที่อ่ะคับมีมั้ยคับ surprised smile
#48  by  BMaster999 (125.26.228.147) At 2009-08-20 17:42, 
เบื่อจังเลย
#49  by   (58.10.140.254) At 2009-11-26 16:05, 
#50  by  นนิศรา พ่วงมี (203.172.201.191) At 2009-11-27 11:27, 

<< Home