2006/Apr/16

อาณาจักรศรีวิชัย

จุดเริ่มต้นของชื่ออาณาจักรศรีวิชัยมาจากการอ่านศิลาจารึกหลักที่ 23 ซึ่งมีศักราชกำกับว่าปีพุทธศักราช 1318 ที่พบทางภาคใต้ของประเทศไทยในเขตจังหวัดนครศรีธรรมราชหรือสุราษฎร์ธานี จารึกมีข้อความที่กล่าวถึง พระเจ้ากรุงศรีวิชัย และเมื่อนำไปประกอบกับบันทึกของภิกษุอี้จิง (I-Ching) ซึ่งได้ได้เดินโดยทางเรือจากเมืองกวางตุ้งมาศึกษาพระธรรมวินัยในปี พ.ศ.1214 ได้กล่าวถึงเมื่อเดินทางเรือมาได้ 20 วัน ได้แวะอาณาจักรโฟชิ (Fo-Shih) ท่านได้แวะศึกษาไวยากรณ์ภาษาสันสกฤตอยู่ 6 เดือนก่อนที่จะเดินทางไปอินเดีย หลังจากศึกษาที่อินเดียอยู่ 10 ปี ได้กลับมาที่โฟชิอีกครั้ง ซึ่งขณะนั้นได้กลายเป็นอาณาจักร ชิลิโฟชิ (Shih-li-Fo-Shih) ไปแล้ว ศาสตราจารย์ ยอร์จ เซเดย์ สรุปว่าอาณาจักรเชลิโฟชิ ก็คือ อาณาจักรศรีวิชัยอันเป็นอาณาจักรหนึ่งที่มีอำนาจทางการเมืองมั่นคง มีอาณาเขตกว้างขวางครอบคลุมหมู่เกาะต่าง ๆ บริเวณตอนใต้ของคาบสมุทรมาเลย์ ตลอดขึ้นมาถึงดินแดนบางส่วนของคาบสมุทร โดยมีศูนย์กลางการปกครองอยู่ที่เมืองปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย

นักโบราณคดีหลายท่านมีความเห็นสอดคล้องกับศาสตราจารย์ยอร์จ เซเดย์ เนื่องจากได้พบศิลาจารึก 8 หลักบนเกาะสุมาตรา มีอยู่ 2 หลัก กำหนดอายุในช่วงเดียวกับการเดินทางมาถึงของภิกษุอี้จิง อย่างไรก็ตามนักวิชาการ เช่น ราเมชจันทร์ มาชุมดาร์ ควอริทช์-เวลส์ และหม่อมเจ้าจันทร์จิรายุ รัชนี มีความเห็นว่าศูนย์กลางของ ศรีวิชัยควรจะอยู่บนคาบสมุทรมาเลย์ โดยเฉพาะหม่อมเจ้าจันทร์จิรายุ รัชนี มีความเห็นว่า จารึกที่กล่าวถึงอาณาจักรศรีวิชัยที่พบที่ไชยา สุราษฎร์ธานี นั้น เป็นจารึกภาษาสันสกฤตซึ่งตรงกับบันทึกของภิกษุอี้จิง ในขณะที่จารึกที่พบบนเกาะสุมาตราเป็นภาษามลายูโบราณ และเมื่อพิจารณาถึงการเดินเรือเพียง 20 วัน ของภิกษุอี้จิงควรถึงแค่เมืองไชยา สุราษฎร์ธานี และคงไม่ผ่านเส้นศูนย์สูตรไปถึงเกาะสุมาตรา รวมทั้งทางภาคใต้ของประเทศไทยก็ได้พบโบราณวัตถุ โบราณสถาน ซึ่งมีลักษณะที่เรียว่า ศิลปกรรมแบบศรีวิชัย กำหนดอายุในช่วงระหว่างพุทธศตวรรษที่ 13-18

ลักษณะศิลปะแบบศรีวิชัยส่วนมากเป็นศิลปะที่เกี่ยวเนื่องกับพระพุทธศาสนา ลัทธิมหายาน จึงมักพบพระรูปพระโพธิสัตว์ เช่น พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร พระศรีอาริยเมตไตรยโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ไวโรจนะ และศิลปะวัตถุที่เกี่ยวเนื่องกับศาสนาพราหมณ์ในลัทธิไวษณพนิกาย นอกจากนั้นยังพบร่องรอยของสถาปัตยกรรมตลอดจนโบราณสถานในช่วงระยะเวลาเดียวกันนี้ ทั้งในปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา และคาบสมุทรมาเลย์ทางภาคใต้ของประเทศไทย

อย่างไรก็ตามปัญหาเกี่ยวกับอาณาจักรศรีวิชัยที่ยังเป็นประเด็นของการศึกษาค้นคว้าจาก นักวิชาการยังมีข้อถกเถียงกัน 2 ประเด็นที่สำคัญคือ

1. รูปแบบทางการเมือง เมืองต่าง ๆ บนคาบสมุทรหรือหมู่เกาะต่างมีพัฒนาการและมีความสัมพันธ์ทางสังคม เศรษฐกิจและการเมือง ในลักษณะที่เป็นสมาพันธรัฐ ที่มีศูนย์กลางของอำนาจที่เปลี่ยนไปตามการผันแปรทางการเมืองและเศรษฐกิจ

2. รูปแบบทางศิลปวัฒนธรรม เมืองต่าง ๆ เหล่านี้มีวัฒนธรรมร่วมกัน คือ การนับถือพุทธศาสนาลัทธิมหายาน ซึ่งแสดงออกด้วยรูปแบบที่เรียกว่า ศิลปกรรมแบบศรีวิชัย

จากหลักฐานทางโบราณคดีที่พบโดยกว้างจากปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา อินโดนีเซีย มาจนถึงคาบสมุทรมาเย์และทางภาคใต้ของประเทศไทย ได้มีข้อสรุปเกี่ยวกับศรีวิชัยคือ ศรีวิชัย ไม่ใช่ชื่ออาณาจักรที่มีศูนย์กลางของอำนาจในทางการเมืองและควบคุมเศรษฐกิจอยู่เมืองใดเมืองหนึ่งเพียงแห่งเดียว แต่ศรีวิชัยเป็นชื่อกว้าง ๆ ทางศิลปะ และวัฒนธรรมของบ้านเมืองที่เป็นศูนย์กลางทางการค้าทางทะเลแถบคาบสมุทร กลุ่มบ้านเมืองหรือแว่นแคว้นต่าง ๆ เหล่านี้มีวัฒนธรรมร่วมกันคือ การนับถือพุทธศาสนามหายานและมีรูปแบบศิลปกรรมแบบศรีวิชัยเช่นเดียวกัน แว่นแคว้นและบ้านเมืองทั้งบนผืนแผ่นดินใหญ่และหมู่เกาะเกี่ยวข้องกันในลักษณะของสหพันธรัฐที่มีศูนย์กลางอำนาจเปลี่ยนแปลงไปตามความผันแปรทางเศรษฐกิจ

ความสำคัญของศรีวิชัยที่ปรากฏจากจดหมายเหตุของจีนสมัยราชวงศ์ถังคือเป็นศูนย์กลางการค้าขายสินค้าข้ามสมุทรทางฝั่งทะเลตะวันตกและตะวันออก ผ่านช่องแคบมะละกา ดังนั้นจึงได้พบ ลูกปัดจากดินแดนทางตะวันตกและเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์ถัง ซึ่งพบเรื่อยลงมาทั้งที่เกาะสุมาตราและทางภาคใต้ของประเทศไทย แต่ในที่สุดความรุ่งเรื่องทางการค้าของศรีวิชัยก็ลดลงเมื่อจีนได้พัฒนาเรือที่ค้าขายและทำการค้าขายโดยตรงกับบ้านเมืองที่อยู่ชายฝั่งทะเลตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 16 และการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ได้ทำให้เมืองทางแถบคาบสมุทรทางภาคใต้ของประเทศไทยรุ่งเรืองขึ้นอีกครั้งหนึ่ง

สำหรับทางภาคใต้ของประเทศไทย พบหลักฐานทางโบราณคดีที่เป็นบ้านเมืองและแคว้นหรือรัฐร่วมสมัยอาณาจักรศรีวิชัยคือ (สุจิตต์ วงษ์เทศ และคณะ, 2531 : 58-70) แคว้นไชยา มีขอบเขตตั้งแต่อำเภอท่าชนะ อำเภอไชยา อำเภอเมือง และอำเภออื่น ๆ ในเขตจังหวัดสุราษฎร์ธานี มีไชยาเป็นศูนย์กลาง พบศาสนสถานและศิลปกรรมหลายแห่ง เช่น ที่วัดแก้วไชยา พระพุทธรูปและพระพิมพ์ต่าง ๆ แคว้นนครศรีธรรมราช มีขอบเขตในเขตจังหวัดนครศรีธรรมราช ชื่อที่ปรากฏตามหลักฐานและเอกสารต่าง ๆ คือ ตามพรลิงค์ แคว้นสทิงพระมีขอบเขตจากบริเวณรอบทะเลสาบสงขลาถึงจังหวัดพัทลุง พบร่องรอยโบราณศิลปวัตถุสถานที่นับถือศาสนาพราหมณ์และพุทธศาสนา แคว้นปัตตานี มีขอบเขตครอบคลุมพื้นที่จังหวัดปัตตานีและจังหวัดยะลา พบร่องรอยเมืองท่าที่สำคัญคือตรังและเมืองตะกั่วป่า

จุดเริ่มต้นของชื่ออาณาจักรศรีวิชัยมาจากการอ่านศิลาจารึกหลักที่ 23 ซึ่งมีศักราชกำกับว่าปีพุทธศักราช 1318 ที่พบทางภาคใต้ของประเทศไทยในเขตจังหวัดนครศรีธรรมราชหรือสุราษฎร์ธานี จารึกมีข้อความที่กล่าวถึง พระเจ้ากรุงศรีวิชัย และเมื่อนำไปประกอบกับบันทึกของภิกษุอี้จิง (I-Ching) ซึ่งได้ได้เดินโดยทางเรือจากเมืองกวางตุ้งมาศึกษาพระธรรมวินัยในปี พ.ศ.1214 ได้กล่าวถึงเมื่อเดินทางเรือมาได้ 20 วัน ได้แวะอาณาจักรโฟชิ (Fo-Shih) ท่านได้แวะศึกษาไวยากรณ์ภาษาสันสกฤตอยู่ 6 เดือนก่อนที่จะเดินทางไปอินเดีย หลังจากศึกษาที่อินเดียอยู่ 10 ปี ได้กลับมาที่โฟชิอีกครั้ง ซึ่งขณะนั้นได้กลายเป็นอาณาจักร ชิลิโฟชิ (Shih-li-Fo-Shih) ไปแล้ว ศาสตราจารย์ ยอร์จ เซเดย์ สรุปว่าอาณาจักรเชลิโฟชิ ก็คือ อาณาจักรศรีวิชัยอันเป็นอาณาจักรหนึ่งที่มีอำนาจทางการเมืองมั่นคง มีอาณาเขตกว้างขวางครอบคลุมหมู่เกาะต่าง ๆ บริเวณตอนใต้ของคาบสมุทรมาเลย์ ตลอดขึ้นมาถึงดินแดนบางส่วนของคาบสมุทร โดยมีศูนย์กลางการปกครองอยู่ที่เมืองปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย

นักโบราณคดีหลายท่านมีความเห็นสอดคล้องกับศาสตราจารย์ยอร์จ เซเดย์ เนื่องจากได้พบศิลาจารึก 8 หลักบนเกาะสุมาตรา มีอยู่ 2 หลัก กำหนดอายุในช่วงเดียวกับการเดินทางมาถึงของภิกษุอี้จิง อย่างไรก็ตามนักวิชาการ เช่น ราเมชจันทร์ มาชุมดาร์ ควอริทช์-เวลส์ และหม่อมเจ้าจันทร์จิรายุ รัชนี มีความเห็นว่าศูนย์กลางของ ศรีวิชัยควรจะอยู่บนคาบสมุทรมาเลย์ โดยเฉพาะหม่อมเจ้าจันทร์จิรายุ รัชนี มีความเห็นว่า จารึกที่กล่าวถึงอาณาจักรศรีวิชัยที่พบที่ไชยา สุราษฎร์ธานี นั้น เป็นจารึกภาษาสันสกฤตซึ่งตรงกับบันทึกของภิกษุอี้จิง ในขณะที่จารึกที่พบบนเกาะสุมาตราเป็นภาษามลายูโบราณ และเมื่อพิจารณาถึงการเดินเรือเพียง 20 วัน ของภิกษุอี้จิงควรถึงแค่เมืองไชยา สุราษฎร์ธานี และคงไม่ผ่านเส้นศูนย์สูตรไปถึงเกาะสุมาตรา รวมทั้งทางภาคใต้ของประเทศไทยก็ได้พบโบราณวัตถุ โบราณสถาน ซึ่งมีลักษณะที่เรียว่า ศิลปกรรมแบบศรีวิชัย กำหนดอายุในช่วงระหว่างพุทธศตวรรษที่ 13-18

ลักษณะศิลปะแบบศรีวิชัยส่วนมากเป็นศิลปะที่เกี่ยวเนื่องกับพระพุทธศาสนา ลัทธิมหายาน จึงมักพบพระรูปพระโพธิสัตว์ เช่น พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร พระศรีอาริยเมตไตรยโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ไวโรจนะ และศิลปะวัตถุที่เกี่ยวเนื่องกับศาสนาพราหมณ์ในลัทธิไวษณพนิกาย นอกจากนั้นยังพบร่องรอยของสถาปัตยกรรมตลอดจนโบราณสถานในช่วงระยะเวลาเดียวกันนี้ ทั้งในปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา และคาบสมุทรมาเลย์ทางภาคใต้ของประเทศไทย

อย่างไรก็ตามปัญหาเกี่ยวกับอาณาจักรศรีวิชัยที่ยังเป็นประเด็นของการศึกษาค้นคว้าจาก นักวิชาการยังมีข้อถกเถียงกัน 2 ประเด็นที่สำคัญคือ

1. รูปแบบทางการเมือง เมืองต่าง ๆ บนคาบสมุทรหรือหมู่เกาะต่างมีพัฒนาการและมีความสัมพันธ์ทางสังคม เศรษฐกิจและการเมือง ในลักษณะที่เป็นสมาพันธรัฐ ที่มีศูนย์กลางของอำนาจที่เปลี่ยนไปตามการผันแปรทางการเมืองและเศรษฐกิจ

2. รูปแบบทางศิลปวัฒนธรรม เมืองต่าง ๆ เหล่านี้มีวัฒนธรรมร่วมกัน คือ การนับถือพุทธศาสนาลัทธิมหายาน ซึ่งแสดงออกด้วยรูปแบบที่เรียกว่า ศิลปกรรมแบบศรีวิชัย

จากหลักฐานทางโบราณคดีที่พบโดยกว้างจากปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา อินโดนีเซีย มาจนถึงคาบสมุทรมาเย์และทางภาคใต้ของประเทศไทย ได้มีข้อสรุปเกี่ยวกับศรีวิชัยคือ ศรีวิชัย ไม่ใช่ชื่ออาณาจักรที่มีศูนย์กลางของอำนาจในทางการเมืองและควบคุมเศรษฐกิจอยู่เมืองใดเมืองหนึ่งเพียงแห่งเดียว แต่ศรีวิชัยเป็นชื่อกว้าง ๆ ทางศิลปะ และวัฒนธรรมของบ้านเมืองที่เป็นศูนย์กลางทางการค้าทางทะเลแถบคาบสมุทร กลุ่มบ้านเมืองหรือแว่นแคว้นต่าง ๆ เหล่านี้มีวัฒนธรรมร่วมกันคือ การนับถือพุทธศาสนามหายานและมีรูปแบบศิลปกรรมแบบศรีวิชัยเช่นเดียวกัน แว่นแคว้นและบ้านเมืองทั้งบนผืนแผ่นดินใหญ่และหมู่เกาะเกี่ยวข้องกันในลักษณะของสหพันธรัฐที่มีศูนย์กลางอำนาจเปลี่ยนแปลงไปตามความผันแปรทางเศรษฐกิจ

ความสำคัญของศรีวิชัยที่ปรากฏจากจดหมายเหตุของจีนสมัยราชวงศ์ถังคือเป็นศูนย์กลางการค้าขายสินค้าข้ามสมุทรทางฝั่งทะเลตะวันตกและตะวันออก ผ่านช่องแคบมะละกา ดังนั้นจึงได้พบ ลูกปัดจากดินแดนทางตะวันตกและเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์ถัง ซึ่งพบเรื่อยลงมาทั้งที่เกาะสุมาตราและทางภาคใต้ของประเทศไทย แต่ในที่สุดความรุ่งเรื่องทางการค้าของศรีวิชัยก็ลดลงเมื่อจีนได้พัฒนาเรือที่ค้าขายและทำการค้าขายโดยตรงกับบ้านเมืองที่อยู่ชายฝั่งทะเลตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 16 และการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ได้ทำให้เมืองทางแถบคาบสมุทรทางภาคใต้ของประเทศไทยรุ่งเรืองขึ้นอีกครั้งหนึ่ง

สำหรับทางภาคใต้ของประเทศไทย พบหลักฐานทางโบราณคดีที่เป็นบ้านเมืองและแคว้นหรือรัฐร่วมสมัยอาณาจักรศรีวิชัยคือ (สุจิตต์ วงษ์เทศ และคณะ, 2531 : 58-70) แคว้นไชยา มีขอบเขตตั้งแต่อำเภอท่าชนะ อำเภอไชยา อำเภอเมือง และอำเภออื่น ๆ ในเขตจังหวัดสุราษฎร์ธานี มีไชยาเป็นศูนย์กลาง พบศาสนสถานและศิลปกรรมหลายแห่ง เช่น ที่วัดแก้วไชยา พระพุทธรูปและพระพิมพ์ต่าง ๆ แคว้นนครศรีธรรมราช มีขอบเขตในเขตจังหวัดนครศรีธรรมราช ชื่อที่ปรากฏตามหลักฐานและเอกสารต่าง ๆ คือ ตามพรลิงค์ แคว้นสทิงพระมีขอบเขตจากบริเวณรอบทะเลสาบสงขลาถึงจังหวัดพัทลุง พบร่องรอยโบราณศิลปวัตถุสถานที่นับถือศาสนาพราหมณ์และพุทธศาสนา แคว้นปัตตานี มีขอบเขตครอบคลุมพื้นที่จังหวัดปัตตานีและจังหวัดยะลา พบร่องรอยเมืองท่าที่สำคัญคือตรังและเมืองตะกั่วป่า

Comment

Comment:

Tweet


#67 by (125.24.9.18) At 2010-07-26 21:41,
big smile open-mounthed smile confused smile sad smile angry smile tongue surprised smile surprised smile wink double wink cryเก่ก่ก่123
#66 by (113.53.93.141) At 2010-07-23 17:01,
#65 by (113.53.93.141) At 2010-07-23 17:00,
ทมว
#64 by (124.122.92.140) At 2010-07-14 15:14,
big smile big smile big smile

ขอบคุณนะคะ
#63 by กุ๊กกิ๊ก (61.19.67.119) At 2010-07-12 17:47,
ข้อความไม่ครบ
#62 by ชมชม์นก (113.53.99.206) At 2010-07-12 15:20,
cry สุยอด
#61 by คนไร้นาม (111.84.19.48) At 2010-07-03 19:33,
cry cry double wink wink surprised smile embarrassed big smile open-mounthed smile confused smile sad smile
#60 by คนไร้นาม (111.84.19.48) At 2010-07-03 19:32,
ม่มีเลย
#59 by 55 (124.120.131.151) At 2010-06-20 12:14,
การปกครองอณาจักรศรีวิชัยเป็นอย่างไร
#58 by (113.53.12.112) At 2010-06-05 14:46,
#57 by (113.53.12.112) At 2010-06-05 14:45,
อยากทราบเกี่ยวกับประวัติอาณาศรีวิชัย คิดไม่ออกอีก อยากจะร้องให้ ฮึ่มbig smile open-mounthed smile confused smile sad smile angry smile tongue question embarrassed surprised smile wink double wink cry double wink double wink big smile open-mounthed smile
#56 by rute (118.174.14.247) At 2010-01-24 10:58,
อยากทราบเกี่ยวกับประวัติอาณาศรีวิชัย คิดไม่ออกอีก อยากจะร้องให้ ฮึ่มbig smile open-mounthed smile confused smile sad smile angry smile tongue question embarrassed surprised smile wink double wink cry double wink double wink big smile open-mounthed smile
#55 by rute (118.174.14.247) At 2010-01-24 10:58,
อยากทราบเกี่ยวกับประวัติอาณาศรีวิชัย
#54 by bie (118.174.14.247) At 2010-01-24 10:55,
บอกว่าเอาอาณาจักรตามพรลิงค์เอาศรีวิชัยมาให้
ทั้งเหนื่อยเมื่ย คิดไม่ออกอีก อยากจะร้องให้ ฮึ่มsad smile embarrassed
#53 by นิ้งแม่ชื่อขาว (125.26.231.120) At 2010-01-23 19:46,
บอกว่าเอาอาณาจักรตามพรลิงค์เอาศรีวิชัยมาให้
ทั้งเหนื่อยเมื่ย คิดไม่ออกอีก อยากจะร้องให้ ฮึ่มsad smile embarrassed
#52 by นิ้งแม่ชื่อขาว (125.26.231.120) At 2010-01-23 19:46,
แล้วมันอยู่ในแคว้นไรอยากรู้จังบอกหน่อยดิ
big smile confused smile sad smile embarrassed surprised smile
#51 by นักเรียนทั่วไป (202.28.169.166) At 2009-12-24 09:24,
#50 by นนิศรา พ่วงมี (203.172.201.191) At 2009-11-27 11:27,
เบื่อจังเลย
#49 by (58.10.140.254) At 2009-11-26 16:05,
อยากได้แผนที่อ่ะคับมีมั้ยคับ surprised smile
#48 by BMaster999 (125.26.228.147) At 2009-08-20 17:42,
sad smile sad smile embarrassed งงเงย
#47 by 23 (118.174.130.192) At 2009-08-17 20:45,
question open-mounthed smile big smile
#46 by (118.174.130.192) At 2009-08-17 20:37,
question open-mounthed smile big smile
#45 by (118.174.130.192) At 2009-08-17 20:37,
big smile open-mounthed smile open-mounthed smile confused smile sad smile question embarrassed surprised smile wink double wink cry
#44 by milk (125.24.78.6) At 2009-08-06 20:24,
surprised smile surprised smile surprised smile surprised smile surprised smile surprised smile
#43 by (125.24.78.6) At 2009-08-06 20:24,
อยากให้เพิ่มรูปว่าอยู่ตรงไหนของประเทศembarrassed
#42 by (119.31.102.74) At 2009-08-02 08:13,
big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile big smile open-mounthed smile open-mounthed smile open-mounthed smile open-mounthed smile open-mounthed smile
#41 by (114.128.155.142) At 2009-07-27 19:13,
cry question angry smile sad smile open-mounthed smile big smile angry smile question tongue cry
#40 by (114.128.155.142) At 2009-07-27 19:11,
ค่ะดีค่ะและก็ขอบคุณมากๆด้วยbig smile
#39 by (118.173.170.247) At 2009-05-30 12:13,
สรุปแล้วเจ้าเมืองเป็นใครคะ
big smile sad smile
#38 by (125.26.99.137) At 2009-02-19 18:05,
อยากรู้ว่าเจ้าเมืองเป็นใคร
#37 by mam (125.26.99.137) At 2009-02-19 17:59,
เอง
#36 by อาม1/9 (115.67.132.78) At 2009-01-18 14:04,
confused smile confused smile sad smile sad smile sad smile sad smile sad smile
#35 by (118.174.16.140) At 2009-01-17 13:10,
#34 by (124.120.209.95) At 2008-07-02 19:19,
ข้อมูลน้อยไปค่ะquestion
#33 by เกต (125.26.147.203) At 2008-01-10 12:22,
ขอบคุณมากค่ะ จากใจจริง
#32 by สวยค่ะ (125.27.105.115) At 2007-08-14 17:53,
มีลิงค์ที่มีเนื้อหาที่เกี่ยวข้องมาขอแนะนำนะครับ
http://www.dhammachak.net/sajjachot.html
ในนี้มีเนื้อหา 3 เรื่อง
-จารึกอาณาจักรศรีวิชัย
-ศรีวิชัย กับพระแก้วมรกต
-สยำกุก-นครวัด กองทัพศรีวิชัย


และเกี่ยวกับข้อมูล อาณาจักรตามพรลิงค์
http://www.dhammachak.net/board/viewtopic.php?t=37
#31 by นันทาริยา At 2007-07-17 15:14,
#30 by เกมส์+ปูน (124.121.2.61) At 2007-07-17 10:33,
#29 by ปรมินทร์ รุ่งชลชวลิต (125.26.123.143) At 2007-02-12 21:16,
อยากรู้จักตอนอาณาจักรศรีวิชัยและจุดเด่นของอาณาจักรศรีวิชัย
#28 by ฟ้า (125.26.125.147) At 2007-02-10 09:47,
ขอบคุณคะ
#27 by เนส (203.107.202.194) At 2007-01-16 11:27,
อยากทราบของอาณาจักรอื่นๆบ้าง
#26 by พี (202.28.27.3) At 2007-01-14 19:51,
มีน้อยเกินไปไม่มีหัวข้อทุกข้อรูปมีแค่รูปเดียวยังขาดเรื่องปัญหาและอุปสรรคของอาณาจักรศรีวิชัยไม่สามารถทำรายงานได้จึงไม่ภูมิใจเท่าไรเกิดอาการน้อยใจเล็กน้อยแต่ก็ขอบคุณที่ทำให้มีความรู้บ้าง(ตบหัวลูบหลัง)
#25 by คนนามสกุลมนุษย์ (203.118.115.68) At 2006-12-23 17:59,
#24 by (203.172.176.137 /192.168.5.156) At 2006-12-17 10:33,
รบกวนด้วยฮะ
#23 by sai (203.156.26.241) At 2006-12-02 17:52,
ต้องการรูปประกอบ...
#22 by sai (203.156.26.241) At 2006-12-02 17:51,
#21 by นุ่น (210.86.222.179) At 2006-11-22 20:34,
ศรีวิชัย เจ้าแห่งทะเลและศิลป์ ศูนย์รวมพระพุทธศาสนา
http://www.dhammachak.com/viewtopic.php?t=37&start=0

ขออภัยที่โพสซ้ำนะครับ เมื่อกี้โพสลิงค์ไม่ได้ ^_^
#20 by นันทาริยา At 2006-11-12 13:44,
ขอบคุณครับ เป็นการรวบรวมเนื้อหาทางประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจครับ
ผมจะแวะมาอ่านบ่อยๆครับ

ผมได้เก็บรวบรวมจากหนังสือเล่มนึงด้วยครับ
โดยขออนุญาตจากผู้เขียนนำลงไว้ในนี้
-ศรีวิชัย เจ้าแห่งทะเล และศิลป์ ศูนย์รวมพุทธศาสนา-
http://www.dhammachak.com/viewtopic.php?t=37&start=0
#19 by นันทาริยา At 2006-11-12 13:41,
อยากได้แผนที่อาณาจักรศรีวิชัยด้วย
แต่ได้ข้อมูลนี้ก็เป็นพระคุณหลายแล้ว
#18 by (124.157.165.55) At 2006-11-12 12:12,